Disciplinerende werking

Op november 30, 2011.

Ik zal maar meteen met de deur in huis vallen. Wat er nu gaande is op de financiële markten baart mij minder zorgen dan vele andere economen.

Uiteraard sta ik niet te juichen, maar ik ben eigenlijk wel tevreden met de huidige situatie. Het is goed te zien dat er nu onder de gehele Europese bevolking besef komt dat het nu of nooit is met het huishoudboekje. Ik zou echt niet weten hoe Europa dat op een andere manier had kunnen regelen.

Druk
Dat Silvio Berlusconi drie weken geleden is afgetreden is met name te danken aan de druk van de financiële markt op de begroting en staatschuld van Italië en daarmee de politiek. Aan de totstandkoming van een regering voor België heeft de financiële markt bijgedragen. Dat Duitsland steeds meer neigt naar Eurobonds komt mede door de markt.

Het gaat hard
Ik spreek dagelijks vele spaarders en beleggers. Wat steeds opvalt, is dat men behoorlijk kort van memorie is. De afgelopen tien jaar is de economie per saldo behoorlijk hard gegroeid, een steile grafiek op sommige momenten. Niemand lette echt op de begrotingsdiscipline en het huishoudboekje. Ook de particulier zelf niet. Kredietwaardigheidsbureaus deden daar flink aan mee, door feitelijk de ogen dicht te houden. Nu gebeuren er allerlei ingrijpende dingen tegelijk. De ratings van landen worden nu snel op een lager niveau gezet. Het gaat alleen maar over herfinanciering van staatsschuld en oplopende rentes. De economische groeivooruitzichten worden rap naar beneden bijgesteld. Het gaat allemaal erg hard en snel achter elkaar. Dit komt onder andere door de lakse houding in de lange periode hiervoor. Ik zie het uiteraard ook liever geleidelijk gebeuren, maar dát het gebeurt vind ik prima. Als de economie of de beurs stijgt hoor je niemand, maar gaat het een tijd lang lager dan gaat iedereen piepen. Uiteindelijk moet Europa er stabieler uit gaan komen.

Concurrentie uit Azië
De kranten staan soms vol met verhalen over de grote concurrentiedruk uit Azië op dit moment. Volgens mij valt het nu juist allemaal mee. Ja, men produceert daar goedkoper en het continent is een grote vrager van grondstoffen. Maar over 10 tot 15 jaar is Azië pas echt een grote concurrent. Dan zijn veel Chinezen afgestudeerd en hebben velen een beter leven om zich te kunnen richten op ontwikkeling in plaats van overleving. De economie is dan een volwaardige grootmacht geworden.

VS
Dat wij er in Europa (zeer) lang over doen om de financieringsproblemen op te lossen wordt door Amerikanen als schandalig bestempeld. Misschien is het dat ook wel, maar er moet ook wel heel veel geregeld worden in een kort tijdsbestek. En landen beginnen eigenlijk pas de laatste maand een beetje door te krijgen dat het menens is. Het stokpaardje van Amerika is dat ze zo flexibel zijn, maar dat resulteert in de praktijk in geruzie tussen Republikeinen en Democraten. Ieder nieuw voorstel wordt van tafel geveegd of dusdanig aangepast dat er weinig van overblijft. Het besef dat ook in Amerika het begrotingstekort moet worden aangepakt en de staatschuld moet worden verlaagd dringt daar ogenschijnlijk nog niet echt door. Dit terwijl de volgende kredietverlaging alweer op de loer ligt.

Wat nu
Europa staat voor de taak om links- of rechtsom afspraken over begrotingsdiscipline en de onderlinge afdwingbaarheid daarvan te maken. En een goed systeem van checks & balances in te voeren. De economie dient daar bij zo min mogelijk geschaad te worden.

Eurobonds
Uiteindelijk zullen de Eurobonds of een variant daarvan hun intrede gaan doen. Deze vorm van financiering van Europa als geheel en de individuele lidstaten daaronder zal moeten zorgen voor de stabiele en concurrerende economie die wij nodig hebben om de komende tientallen jaren een gezond blok te vormen tussen de VS en Azië. De Aziaten zien op termijn meer toekomst in de Euro dan in de Dollar.