AFM maakt einde aan ‘perverse prikkels’
Op december 7, 2010.
De AFM kondigde onlangs aan dat het de distributievergoeding op beleggingsfondsen, de zogeheten ‘kickback’ wil afschaffen. Daarmee gooide de toezichthouder de knuppel in het hoenderhok, want de banken dreigen een lucratieve inkomstenbron te verliezen.
Woekerpolissen, aandelenleaseproducten en te dure hypotheken: in de financiële sector heeft het belang van de consument de afgelopen jaren niet bepaald voorop gestaan. Niet verwonderlijk is het vertrouwen van de consument in banken nog erg broos, zo wees onderzoek van MarketResponse onlangs uit. Volgens het onderzoeksbureau leeft onder consumenten het gevoel van ‘belazerd te zijn’.
Het is onder meer aan de AFM om dit gevoel weg te nemen. Zij heeft immers als taak toezicht te houden op de financiële sector en consumenten te beschermen tegen oneerlijke handelspraktijken. Gelukkig neemt de AFM haar taak serieus. Zo is al eerder het provisiesysteem in de verzekeringssector onder de loep genomen.
Provisiemodel deugt niet
Tussenpersonen vragen geen directe vergoeding van de consument, maar krijgen bij de verkoop van verzekeringsproducten en hypotheken een provisie van banken en verzekeraars. Dit model deugt volgens de AFM niet, want de tussenpersoon zal de neiging hebben om die producten te adviseren met de hoogste provisies. Minister De Jager spreekt van ´perverse beloningsprikkels´ en wil dat de tussenpersonen niet langer betaald worden door de verzekeraars en banken, maar rechtstreeks door de consument.
In navolging van de verzekeringsbranche staat nu ook het provisiemodel bij de banken en vermogensbeheerders onder druk. AFM bestuurder Theodor Kockelkoren liet vorige maand tegenover Fondsnieuws weten dat de toezichthouder de regering heeft geadviseerd dit provisiemodel bij wet te verbieden en te vervangen door een adviesmodel. Daarbij zal de consument dus rechtstreeks betalen voor de geleverde adviezen, diensten of producten.
Kostenstructuur
De overstap op een adviesmodel zal de transparantie ten goede komen. Juist het gebrekkige inzicht van consumenten in de kostenstructuur mag de banken aangerekend worden. Naast eenmalige aan- en verkoopkosten en de spread (de op- of afslag ten opzichte van de intrinsieke waarde) zijn aan beleggen in beleggingsfondsen jaarlijkse kosten verbonden. Het gaat dan bijvoorbeeld om de beheervergoeding, transactiekosten, administratieve kosten, marketingkosten et cetera.
Vaak is het gissen naar de transactiekosten die de fondsmanager gemaakt heeft, maar de meeste overige kosten worden wel jaarlijks gepubliceerd als percentage van het belegd vermogen (TER). Beiden bedragen bij actief beheerde Nederlandse aandelenfondsen volgens onderzoeken circa 1%, zodat de totale jaarlijkse kosten circa 2% belopen. Deze relatief grote kostenpost komt uiteraard direct ten laste van het rendement.
Kickback
Opmerkelijk genoeg gaat in de praktijk een groot deel van de beheervergoeding naar de banken en niet naar de fondsbeheerder. Om een beleggingsfonds in het schap van de banken te krijgen, zullen fondshuizen namelijk een distributievergoeding moeten betalen. En deze ‘kickback’ wordt doorberekend in de beheervergoeding. Voor banken gaat het om een lucratieve bron van inkomsten, maar de rekening wordt dus uiteindelijk wel betaald door de consument.
Bovendien staat dit een onafhankelijk advies aan de klant in de weg. Het is voor de banken immers verleidelijk om beleggingsfondsen te adviseren waarvoor zij een hoge distributievergoeding krijgen.
De kickback kan wel 0,75% van het belegd vermogen uitmaken, maar ligt op gemiddeld circa 50% van de beheervergoeding die de consument moet betalen. Kortom, ook hier is om met de woorden van De Jager te spreken sprake van een perverse beloningsprikkel. Beleggingsfondsen moeten geselecteerd worden op basis van de doelstellingen en risicobereidheid van de klant en niet op de mogelijke financiële beloning die daaraan vastzit.
Eerlijke kans voor trackers
Aangezien aanbieders van trackers geen distributievergoeding betalen, komen deze goedkope indexproducten er nu nog niet in bij de gevestigde grootbanken. Maar door het afschaffen van de kickback zal dat hoogstwaarschijnlijk gaan veranderen. Vaak zijn trackers immers een veel beter alternatief voor actief beheerde beleggingsfondsen, waarvan een groot deel in de praktijk toch nauwelijks van de index durft af te wijken.
Door de hogere kosten zullen deze ´index huggers´ per definitie achterblijven bij de index, waardoor deze fondsen in feite geen bestaansrecht meer zullen hebben. Naar verwachting zal het landschap van beleggingsfondsen in de toekomst ingrijpend gewijzigd zijn. Het gaat straks om de keuze tussen goedkoop passief beleggen via trackers of kans op een outperformance via beleggingsfondsen die daadwerkelijk
actief beheerd worden.
